Coalitieperikelen: openbare verantwoording van het proces

vrijdag 19 maart 2010

Afgelopen weekend werd bekend dat vier partijen gaan proberen zonder ITH een college te vormen. VVD, CDA, PvdA en D66 waren eensgezind om te breken met de partij ITH. Kort na de start van de coalitievorming, maar ook gedurende de week erna, ging het vertrouwen in het politiek leiderschap van informateur en formateur verloren. In de Roskam zijn woensdagavond de sleutelwoorden gebrek aan soliditeit en stabiliteit. Wat nu? Het zal niet makkelijk worden met ITH in de oppositie.

De verkiezingsuitslag van 3 maart gaf ITH het recht op de rol van informateur. Zaterdag 6 maart nodigde ITH alle partijen uit voor een startbijeenkomst in De Engel. Na een uitstekend driekwartier sloeg die middag de vertwijfeling toe. Politiek en toehoorders zagen een partij die verdeeld leek te zijn op één van zijn belangrijkste speerpunten: de windmolens. Wat is nu eigenlijk de mening van ITH? Desondanks gingen alle fractieleiders met hun sherpa’s naar de oriënterende gesprekken. ITH moest de kans krijgen. Vrijdagmorgen 12 maart waren Christenunie en D66 de laatsten in de rij. Helaas, die week verdween het beeld van een verdeeld ITH niet. Over belangrijke kwesties zoals windmolens, lastenverzwaring en burgerparticipatie, maar ook op het punt van politiek leiderschap spraken informateur en fractievoorzitter elkaar voortdurend tegen. Negatieve gevoelens staken de kop op. Velen vroegen de VVD de formatie over te nemen. ‘Nee, ITH moest een faire kans krijgen’, zei de VVD.

Wat is er gebeurd?

Donderdagavond zegt Hans van Zijst in de raadsvergadering: ‘D66 wil een coalitie van vier partijen met vier wethouders sluiten. Een stabiel en solide bestuur dat de bezuinigingsopgave in de komende vier jaar aan kan.’

D66 verliet vrijdagochtend 12 maart het oriënterende gesprek met gemengde gevoelens. ITH is niet de partij die de bezuinigingen door de Raad zou kunnen trekken. Toen vrijdagmiddag de suggestie kwam om in een andere coalitie verder te werken accepteerde D66 dit aanbod. De keuze van VVD, CDA, PvdA en D66 is gebaseerd op programmatische overeenkomsten en democratische legitimatie. Een brede meerderheid van 17 zetels; 60% van alle kiesgerechtigden in Houten. De vier partijen kwamen individueel en onafhankelijk van elkaar tot een zelfde conclusie. Er was geen vertrouwen meer in de soliditeit en stabiliteit van trekker ITH. Ook in gesprekken met ITH werd deze zorg uitgesproken. ‘Hét breekpunt was het draaien van ITH op hun standpunt ten aanzien van de windmolens, telkens dook een ander beeld op. ITH nam geen regie en toonde geen politiek leiderschap. Nee, de samenwerking met ITH had niet onze voorkeur, zo constateerden partijen. Zij zochten een combinatie die wel die voorkeur genoot’, aldus Herman Geerdes (VVD).

Wat deden de vier op vrijdagavond?

Vier partijen verkenden met elkaar wat de mogelijkheden zijn om tot een solide en stabiele coalitie te komen. Een krachtig bestuur dat in staat is Houten door een periode van zware bezuinigingen heen te loodsen. En met groot draagvlak onder bevolking en gemeenteraad. Deze verkenning leidde ertoe dat CDA, PvdA en D66 het vertrouwen uitspraken om een formatieproces onder leiding van de VVD te starten.

Op die, inmiddels, beruchte vrijdagavond namen de vier partijen ook de bezuinigingsagenda door. En zij werden het in zeer korte tijd eens op wezenlijke punten. D66 zet in op het overeind houden van het thema duurzaamheid. ‘Wij zijn er tien jaar lang niet in geslaagd de 11% doelstelling, die ooit door een VVD wethouder was gestart, daadwerkelijk in te vullen’, zegt Hans van Zijst. Hij kijkt uit om die samen met de VVD aan te pakken. Het zal moeilijk zijn omdat de kwestie van de windmolens in sommige partijen zeer verdeeld ligt. Maar de vier partijen hebben met elkaar afgesproken dat dit een vrije kwestie wordt. Daarmee wordt ook recht gedaan aan diegenen die hun stem aan ITH hebben gegeven. Burgerparticipatie is een ander belangrijk punt voor D66. Met 18 veranderlocaties voor de boeg komende 6 à 8 jaar wil D66 geen toestanden zoals Aan de Slinger. Het gaat nu goed, maar we weten allemaal hoe wij er gekomen zijn. D66 wil niet in een coalitie zitten die dit nog een keer wil meemaken. Hoe gaan we in dergelijke situaties beter met de burger om? ‘Het feit dat de drie andere partijen vrijdagavond uitspraken dat inderdaad voor dit thema ruimte is deed D66 besluiten mee te doen’, zegt Hans van Zijst. Burgerparticipatie wordt in de vorm van vier wethouders, die ieder een eigen verantwoordelijkheid op hun eigen terrein nemen, verder uitgewerkt. Alle andere punten waren wat D66 betreft bespreekbaar en geen breekpunt.

Waarom is er niet met andere partijen gesproken?

‘Er is nooit een geheim gemaakt van de informele contacten tussen diverse partijen’, zegt Herman Geerdes. Niet alleen VVD, CDA, PvdA en D66 gaven deze week aan dat zij moeite hadden om de samenwerking met ITH te vinden. Met enige nuancering aan het adres van GroenLinks is dit op verschillende momenten in deze week ook door de andere partijen aan de VVD kenbaar gemaakt. GroenLinks vond dat het gesprek met ITH op maandag 9 maart voor hen een stuk beter uitviel. Na afloop van de raadsvergadering op donderdagavond twijfelde de ChristenUnie of het gesprek met ITH door moest gaan. Verder kan de VVD niet namens de raadspartijen GroenLinks, SGP en ChristenUnie spreken. ‘Maar de voorkeurscoalitie zit hier aan tafel. De vrijdagavond opgebouwde basis was zo sterk dat wij ervoor kozen zo snel mogelijk naar buiten te gaan. VVD, CDA, PvdA en D66 wilden voorkomen dat ITH zich al bond aan bepaalde partijen. Dat is de enige afweging geweest’, aldus Herman Geerdes.

Wat is er zaterdag gedaan?

Zaterdag 13 maart zijn de achterbannen geraadpleegd. Allen hebben zich uitgesproken voor het vervolgen van dit nieuwe coalitieproces. Diezelfde zaterdagmorgen is met lijsttrekker Gerard Zandbergen van ITH gesproken. De conclusie was: de VVD neemt het initiatief van ITH in de coalitievorming over. Een logisch gevolg van de meerderheid die zich had gevormd. De vier stelden GroenLinks, SGP en ChristenUnie op de hoogte, evenals de burgemeester, de griffier en de gemeentesecretaris. Ook namen zij zich op dat moment voor om een openbare verantwoording op 17 maart in de Roskam te beleggen. Na het gesprek met ITH brachten zij onmiddellijk een persbericht naar buiten.

ITH is furieus, de teleurstelling overheerst. ‘Het doet de kiezer geen recht’, roept Zandbergen door de zaal. Maar de schijn van achterkamertjespolitiek of regentesk gedrag werpt de nieuwe combinatie tijdens deze openbare verantwoording van het proces verre van zich. ‘Nee, het is een regulier democratisch proces. De vier partijen hebben de verantwoordelijkheid genomen’, zegt Arnold Biesheuvel van de PvdA. Ik begrijp de boosheid van ITH.

Waar staan we nu?

Op 15 maart begonnen de vier partijen programmatisch de contouren van een coalitieakkoord te verkennen. De VVD leidt de besprekingen. Overigens worden de overige partijen – SGP, GroenLinks en ChristenUnie – ook uitgenodigd voor een gesprek. Zij moeten in het vervolgproces een bijdrage kunnen leveren aan het restant van de onderhandelingen. VVD, CDA, PvdA en D66 gaan aan de slag met de portefeuille verdeling en daarna zullen ze alles uitwerken in een collegeakkoord. ‘Ja, we gaan voor een collegebenoeming in de gemeenteraad van 27 april’, aldus de VVD.

Ten slotte, het windmolenstandpunt vraagt om extra aandacht na deze verkiezingen en zal op democratische wijze worden besproken in de Raad, indien aan de orde. ‘Nee, het wordt behandeld langs de lijn van de gemeenteraad en het wordt zeker niet afgetikt in het collegeakkoord’, zegt Herman Geerdes. Mensen die op ITH hebben gestemd zullen op deze manier ook gehoord worden.



Bron: RTV Utrecht

Voor de audiobijdrage op Radio M klik;  
Lees ook de opinie ‘Windturbines: een keihard punt wat we in gesprekken nuanceren!’ van Hub Noteborn